Piszesz właśnie zakończenie swojej pracy dyplomowej i zastanawiasz się, co powinno znaleźć się w podsumowaniu? To częsty dylemat studentów na ostatniej prostej. I choć podsumowanie zwykle zajmuje tylko jedną lub dwie strony, jego rola jest nie do przecenienia – to w końcu ostatnia część pracy, jaką czyta promotor i recenzent. Zadbaj więc o to, aby była przemyślana, zwięzła i treściwa.
Podsumowanie pracy – wzór
Nie ma znaczenia czy piszesz pracę licencjacką czy magisterską – i tak musisz napisać podsumowanie.
Znaczenie ma rodzaj pracy:
– w pracach badawczych w podsumowaniu zawierasz wnioski z badań,
– w pracach teoretycznych w podsumowaniu zawierasz najważniejsze teorie i tezy.
Cel pracy – przypomnienie i realizacja
Na początku warto przypomnieć, jaki był główny cel Twojej pracy. Nie musisz powtarzać go słowo w słowo z wprowadzenia – wystarczy, że przypomisz czytelnikowi, co chciałeś zbadać lub opisać, i jasno wskażesz, czy udało się ten cel zrealizować.
Przykład:
Celem pracy było zbadanie wpływu komunikacji wewnętrznej na efektywność zespołów projektowych w firmie X. Analiza wykazała, że…
Przeczytaj także: Jak dopasować cel pracy do tematu i zakresu badań?
Najważniejsze wnioski z rozdziałów
Podsumowanie to nie miejsce na szczegółowe dane czy analizy – te powinny znaleźć się w rozdziałach głównych. Skup się raczej na najważniejszych wnioskach wynikających z Twoich badań i przemyśleń. Wystarczy 2–3 kluczowe obserwacje, które w logiczny sposób domykają Twoje rozważania.
Jeśli nie pisałeś/pisałaś pracy badawczej, a teoretyczną (co często zdarza się przy pracach licencjackich) przywołaj najważniejsze teorie i tezy.
Przeczytaj także: Pomoc w pisaniu pracy magisterskiej – praca nad wnioskami i podsumowaniem
Wartość praktyczna i/lub teoretyczna
Zastanów się, co Twoja praca wnosi do danego obszaru wiedzy. Czy proponujesz jakieś rozwiązanie? Czy potwierdzasz hipotezę? Czy Twoje badania mogą posłużyć innym? Zasygnalizuj wartość pracy, nawet jeśli to była analiza literatury – każda praca ma znaczenie.
Możesz napisać:
„Uzyskane wyniki pozwalają na wyciągnięcie wniosków dotyczących całej grupy zawodowej.”
„Uzyskane w toku badania wyniki nie pozwoliły na wyciągnięcie wniosków dotyczących całej grupy zawodowej.”
Dobrze widziane: krótkie podkreślenie, że praca może mieć zastosowanie praktyczne lub stanowić podstawę do dalszych badań.
Własna refleksja
W wielu przypadkach dopuszczalne (a nawet mile widziane) jest dodanie krótkiej refleksji autora – np. o tym, co było największym wyzwaniem, czego się nauczyłeś lub co warto byłoby jeszcze zbadać. Taka część nie powinna dominować, ale może dodać autentyczności i pokazać Twoje zaangażowanie.
Przy czym na tę treść powinien zgodzić się promotor.
Czego unikać?
- powtarzania treści rozdziałów – streszczaj, nie kopiuj,
- wprowadzania nowych informacji lub danych – podsumowanie nie służy do odkrywania „nowych kart”,
- zbyt ogólnych sformułowań – unikaj pustych zdań w stylu „praca była ciekawa i wartościowa”. Pokaż konkret!
Podsumowanie podsumowania 😉
Dobrze napisane podsumowanie pracy licencjackiej czy magisterskiej to ukoronowanie Twojego wysiłku. Nie zostawiaj go na ostatnią chwilę, choć napisz je na końcu – warto poświęcić mu uwagę, bo to właśnie tu zamykasz temat i zostawiasz ostatnie wrażenie. Pamiętaj: precyzja, logika i spójność to klucz!
