Jeżeli przeprowadził_ś wywiady na potrzeby pracy dyplomowej, prawdopodobnie w pewnym momencie zadał_ś sobie pytanie: jak cytować odpowiedzi z wywiadu w pracy?
Wbrew pozorom nie ma potrzeby tworzenia skomplikowanych przypisów do każdej wypowiedzi. Najważniejsze jest, aby czytelnik wiedział, kto udzielił odpowiedzi, kiedy przeprowadzono wywiad oraz skąd pochodzi cytowana wypowiedź.
Sposób zapisu może zależeć od wymagań uczelni, promotora oraz stylu cytowania stosowanego w pracy. Dlatego przed przygotowaniem ostatecznej wersji rozdziału warto sprawdzić wytyczne dotyczące przypisów.
Dzięki temu czytelnik od razu wie, w jaki sposób identyfikowani są uczestnicy badania.
Czy wywiad własny trzeba umieścić w bibliografii?
Nie ma jednej uniwersalnej zasady obowiązującej na wszystkich uczelniach.
Jeżeli wywiady zostały przeprowadzone przez Ciebie na potrzeby własnego badania, często traktuje się je jako materiał empiryczny, a nie klasyczne źródło bibliograficzne.
W takiej sytuacji informacje o wywiadach mogą zostać przedstawione między innymi:
- w przypisach,
- w metodologii,
- w opisie materiału badawczego,
- w aneksie.
Czy można poprawić wypowiedź respondenta?
Jeżeli stosujesz cytat dosłowny, nie powinieneś zmieniać jego znaczenia ani poprawiać wypowiedzi w sposób, który ingeruje w jej treść.
Wypowiedzi respondentów często mają charakter potoczny. Mogą zawierać powtórzenia, niedokończone zdania czy błędy językowe.
Jeżeli konieczne jest pominięcie fragmentu wypowiedzi, należy zastosować odpowiednie oznaczenie, np. wielokropek w nawiasie kwadratowym:
„W naszej firmie […] wprowadzono możliwość pracy zdalnej dwa dni w tygodniu”.
Nie należy jednak zmieniać wypowiedzi w taki sposób, aby respondent powiedział coś, czego faktycznie nie powiedział.
Jak długi powinien być cytat z wywiadu?
Nie ma jednej obowiązującej długości cytatu. Powinien być na tyle długi, aby przedstawiał istotną myśl respondenta, ale jednocześnie nie powinien niepotrzebnie zajmować dużej części rozdziału.
Jeżeli respondent udzielił bardzo długiej odpowiedzi, nie musisz przytaczać jej w całości. Możesz wybrać fragment, który najlepiej odpowiada analizowanemu zagadnieniu.
Jeszcze lepiej, jeżeli cytat jest następnie interpretowany przez autora pracy.
Przykład:
„Największym problemem była dla nas komunikacja między działami” (R5).
Wypowiedź ta wskazuje, że problemy komunikacyjne były jednym z istotnych czynników wpływających na funkcjonowanie organizacji. Podobne kwestie pojawiały się również w wypowiedziach innych respondentów.
To właśnie analiza, a nie samo przytaczanie odpowiedzi, powinna być najważniejszą częścią rozdziału badawczego.
Jak zapisywać wypowiedzi respondentów w analizie wywiadów?
W przypadku większej liczby wywiadów warto przyjąć jeden schemat.
Na przykład:
R1: „…”
R2: „…”
R3: „…”
Nie trzeba jednak przepisywać całych wywiadów do rozdziału badawczego. Pełne transkrypcje można umieścić w aneksie, jeżeli wymagają tego zasady obowiązujące na uczelni.
W rozdziale badawczym należy natomiast przedstawić te fragmenty, które są istotne z punktu widzenia problemu badawczego.
Wywiad w pracy – cytat czy parafraza?
Nie każda wypowiedź musi być przytoczona dosłownie.
Możesz również sparafrazować odpowiedź respondenta.
W praktyce warto łączyć oba sposoby. Parafraza pozwala sprawnie przedstawić wyniki, a cytaty pokazują bezpośrednią perspektywę uczestników badania.
Najczęstsze błędy przy cytowaniu wywiadów
Podczas opracowywania wyników wywiadów studenci często:
- nie wskazują, kto wypowiedział dane słowa,
- zmieniają treść cytowanych wypowiedzi,
- stosują różne oznaczenia tych samych respondentów,
- umieszczają zbyt długie fragmenty wywiadów,
- przedstawiają cytaty bez późniejszej interpretacji,
- nie wyjaśniają w metodologii sposobu oznaczania respondentów,
- podają dane pozwalające zidentyfikować osobę mimo zapewnienia anonimowości.
Warto pamiętać, że cytat z wywiadu powinien być dowodem lub ilustracją wyniku badania, a nie zastępować jego analizę.
