Jak wygląda cytowanie wtórne w przypisie dolnym?
Jeżeli Twoja praca wykorzystuje przypisy dolne, zapis będzie zależał od zasad przyjętych na uczelni.
Jednak tutaj szczególnie ważne jest sprawdzenie instrukcji swojej uczelni. Poszczególne uczelnie mogą wymagać innego sposobu zapisu.
Nie warto kopiować formatu przypisu z przypadkowego przykładu znalezionego w internecie.
Co wpisać do bibliografii?
To jedno z najczęstszych pytań dotyczących cytowania wtórnego.
Jeżeli nie czytałeś publikacji autora pierwotnego, nie powinieneś udawać, że korzystałeś z tego źródła bezpośrednio.
Jeżeli więc przywołujesz wypowiedź Nowaka za Kowalskim, a korzystasz faktycznie z publikacji Kowalskiego, w bibliografii zasadniczo umieszczasz źródło, z którego rzeczywiście korzystałeś, zgodnie z zasadami stylu bibliograficznego wymaganymi przez uczelnię.
Czy można cytować cytat znaleziony w internecie?
Tak, ale również tutaj trzeba zachować ostrożność.
Załóżmy, że znajdujesz na stronie internetowej zdanie przypisywane konkretnemu autorowi. Nie masz jednak dostępu do jego książki ani artykułu.
Nie powinieneś automatycznie przepisywać takiego cytatu i przypisywać go autorowi oryginalnemu.
Najpierw sprawdź:
- kto jest autorem oryginalnej wypowiedzi,
- gdzie została pierwotnie opublikowana,
- czy możesz dotrzeć do źródła,
- czy strona internetowa sama podaje źródło.
Jeżeli oryginalnego źródła nie można znaleźć, lepiej zachować ostrożność niż budować przypis na informacji znalezionej przypadkowo w internecie.
Cytowanie wtórne – przykład
Załóżmy, że piszesz pracę o motywacji pracowników.
W książce Kowalskiego znajdujesz następujący fragment:
„Czynniki wpływające na motywację pracowników można podzielić na…”
Kowalski wskazuje, że tę klasyfikację opracował wcześniej Nowak.
Nie masz jednak dostępu do publikacji Nowaka.
Możesz więc napisać:
Według Nowaka (2015, cyt. za: Kowalski, 2023, s. 67) czynniki wpływające na motywację pracowników można podzielić na…
Albo:
Czynniki wpływające na motywację pracowników można podzielić na kilka kategorii (Nowak, 2015, cyt. za: Kowalski, 2023, s. 67).
W obu przypadkach informujesz czytelnika, skąd faktycznie znasz tę informację.
Czego nie robić przy cytowaniu wtórnym?
❌ Nie udawaj, że czytałeś oryginalne źródło
Jeżeli znasz tekst Nowaka tylko z książki Kowalskiego, nie twórz przypisu sugerującego, że korzystałeś bezpośrednio z publikacji Nowaka.
❌ Nie kopiuj bezrefleksyjnie bibliografii
To, że Kowalski wymienił 20 publikacji w swojej bibliografii, nie oznacza, że możesz wszystkie wpisać do własnej bibliografii.
Bibliografia powinna odzwierciedlać źródła, z których rzeczywiście korzystałeś.
❌ Nie stosuj cytowania wtórnego, gdy masz dostęp do oryginału
Jeżeli możesz znaleźć publikację Nowaka, lepiej przeczytać ją samodzielnie i odwołać się bezpośrednio do niej.
❌ Nie pomijaj informacji „cyt. za”
Jeżeli korzystasz ze źródła pośredniego, czytelnik powinien o tym wiedzieć.
Czy cytowanie wtórne jest błędem?
Nie. Samo cytowanie wtórne nie jest błędem metodologicznym ani bibliograficznym.
Problemem jest natomiast nieprawidłowe przedstawienie źródła.
Jeżeli nie miałeś dostępu do publikacji pierwotnej, nie powinieneś sugerować, że ją czytałeś.
Cytowanie wtórne pozwala zachować transparentność, czyli tak jakbyś mówił/mówiła: „Nie korzystał_m bezpośrednio z tego źródła. Znam je za pośrednictwem innego autora”.
To znacznie lepsze rozwiązanie niż przypisywanie sobie dostępu do publikacji, z której faktycznie nie korzystał_ś.
Czy można stosować cytowanie wtórne w pracy licencjackiej i magisterskiej?
Tak, cytowanie wtórne może pojawić się zarówno w pracy licencjackiej, jak i magisterskiej.
Nie powinno jednak zastępować samodzielnego korzystania z literatury.
Jeżeli cała praca opiera się na źródłach cytowanych przez innych autorów, może to świadczyć o zbyt ograniczonej kwerendzie literatury.
